Nieuw interfederaal actieplan tegen racisme
NAPAR Coalitie · BELGIË
Prioriteiten van de NAPAR Coalitie voor een actieplan met impact
Brussel, 7 september 2026 | Precies 25 jaar nadat de regeringen zich daartoe hadden verbonden op de antiracismeconferentie van Durban (2001), hebben ze eindelijk het interfederale actieplan tegen racisme gelanceerd. Het gaat om een plan in opbouw: de regeringen zullen er geleidelijk hun bijdrage aan toevoegen, zodra die klaar is.
Voor de NAPAR Coalitie is de inzet duidelijk: niet zomaar een actieplan hebben, maar een plan dat impact heeft.
Aangezien het grootste deel van het plan nog moet worden uitgewerkt en het plan zich zal blijven ontwikkelen, stellen wij 11 essentiële voorstellen voor om racisme effectief te voorkomen en aan te pakken.
WAAROM EEN ACTIEPLAN?
Racisme aanpakken is in het belang van de hele samenleving
De impact van racisme reikt veel verder dan de gevolgen voor de mensen die er rechtstreeks door getroffen worden. Discriminatie belemmert de toegang tot werk, onderwijs, wonen en zorg, doet talent verloren gaan en brengt grote sociale en economische kosten met zich mee. In tijden van budgettaire krapte is uitsluiting voorkomen dan ook een kwestie van goed bestuur en efficiënt gebruik van publieke middelen.
Van racismebestrijding een prioriteit maken betekent dat we ons beter toerusten om andere maatschappelijke uitdagingen aan te pakken. Zo vereist een werkzaamheidsgraad van 80 %, of een antwoord op het tekort aan leerkrachten en penitentiair personeel, dat we alle talenten kunnen inzetten. Zolang discriminatie deuren sluit voor bekwame mensen, ontnemen we onszelf een deel van de oplossingen.
ONZE PRIORITEITEN
11 voorstellen voor meer impact
De NAPAR Coalitie zet 11 concrete voorstellen in de kijker die nodig zijn om racisme structureel en doeltreffend aan te pakken. De kleine barometer toont wat vandaag al terug te vinden is in de vier transversale maatregelen en de Vlaamse bijdrage.
De barometer is nog geen definitieve beoordeling van het actieplan. Het zal verder evolueren als er nieuwe delen aan het actieplan toegevoegd worden.
01
Proactieve praktijktesten in wonen en werk
Federaal + Gewesten
Gedeeltelijk opgenomen
02
Ontvangstbewijs bij politiecontroles
Federaal + Lokale politie
Geen Vlaamse bevoegdheid
03
Opleiding over de gezondheidsimpact van racisme
Gemeenschappen
Gedeeltelijk opgenomen
04
Decennium voor mensen van Afrikaanse afkomst
Alle regeringen
Niet teruggevonden
05
Toelating van levensbeschouwelijke tekens
Alle regeringen + Gemeenschappen
Niet opgenomen
06
Structurele betrokkenheid van middenveld en mensen die racisme meemaken
Alle regeringen
Gedeeltelijk opgenomen
07
Intersectionaliteit
Alle regeringen
Zeer gedeeltelijk opgenomen
08
Stemrecht systematisch registreren en uitbreiden
Federaal + Gewesten + Gemeenten
Nog te beoordelen
09
Inclusie in culturele instellingen en media
Gemeenschappen
Gedeeltelijk opgenomen
10
Toegang tot justitie en geen criminalisering van migranten
Federaal
Geen Vlaamse bevoegdheid
11
AI: beperkingen, controle en transparantie
Alle regeringen
Niet teruggevonden
ZEVEN MANIEREN OM IN TE GRIJPEN OP MECHANISMEN DIE RACISME IN STAND HOUDEN
Waarom deze voorstellen doeltreffend zijn
Racisme werkt door in de toegang tot rechten, regels en procedures, controles, besluitvorming, representatie en institutionele gewoonten. De voorgestelde maatregelen grijpen daarom tegelijk in op verschillende mechanismen.
1
Ze maken rechten en kansen daadwerkelijk toegankelijk
Theoretische gelijkheid volstaat niet wanneer regels of praktijken groepen in de praktijk op afstand houden. Drempels wegnemen maakt gelijke rechten concreet.
2
Ze maken verborgen discriminatie zichtbaar
Registratie, monitoring en proactieve controles brengen patronen aan het licht die anders buiten beeld blijven.
3
Ze verbinden vaststellingen aan verantwoordelijkheid en gevolg
Rechten worden sterker wanneer een vaststelling leidt tot onderzoek, correctie, rechtsbescherming of sanctionering.
4
Ze voorkomen dat ongelijkheid telkens opnieuw wordt geproduceerd
Selectieprocedures, algoritmes en ogenschijnlijk neutrale regels kunnen ongelijkheden reproduceren. Vroegtijdige toetsing en objectievere procedures werken preventief.
5
Ze veranderen wie deelneemt, zichtbaar is en mee beslist
Meer participatie verandert welke ervaringen in beleid worden meegenomen en wie publieke instellingen mee vormgeeft.
6
Ze pakken historische en institutionele wortels aan
Erkenning, herstel en institutionele verandering helpen voorkomen dat historische erfenissen vanzelf worden gereproduceerd.
7
Ze verbeteren beleid door verschillende ervaringen mee te nemen
Intersectionaliteit maakt zichtbaar hoe discriminatie werkt op het kruispunt van afkomst en andere identiteitskenmerken. Ervaringsdeskundigheid helpt beleid beter af te stemmen op de werkelijkheid.
De kracht zit in de combinatie: tegelijk werken aan toegang tot rechten, regels en procedures, zichtbaarheid van discriminatie, institutionele verantwoordelijkheid, representatie en besluitvorming.
HET BESTAANDE PLAN ANALYSEREN
Onze algemene analyse van het huidige actieplan
Het nieuwe interfederale actieplan omvat voorlopig het interfederale kader, vier transversale maatregelen en de Vlaamse bijdrage. De NAPAR Coalitie analyseert deze onderdelen en vult dit deel aan zodra nieuwe bijdragen worden gepubliceerd.
KADER
Interfederaal kader
Een gemeenschappelijke methode voor de ontwikkeling, uitvoering en opvolging van de interfederale plannen.
4
4 transversale maatregelen
Vier gemeenschappelijke hefbomen: wetgeving, data, meldingen en financiering.
VL
Vlaamse bijdrage
Analyse van de 45 acties en van hun vermogen om concreet verschil te maken.
+
Andere bijdragen
Andere regeringen voegen hun bijdrage geleidelijk toe (eind 2026 of in 2027. We analyseren ze zodra ze worden gepubliceerd.
Leren uit eerdere ervaringen
Evaluatie van de vorige actieplannen
Tijdens de vorige beleidscyclus hadden Brussel, Wallonië, de Federatie Wallonië-Brussel en de federale overheid eigen plannen of maatregelen tegen racisme. Vlaanderen en de Duitstalige Gemeenschap hadden geen vergelijkbaar antiracismeactieplan.
Een goed plan wordt niet gemeten aan het aantal aangekondigde maatregelen. Het moet duidelijk maken wie wat doet, tegen wanneer, met welke middelen en met welk resultaat.
BXL
Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Reële uitvoering, maar de evaluatie toont vooral voortgang en veel minder de daadwerkelijke daling van discriminatie.
WAL
Waals Gewest
Er is formele opvolging, maar de eindevaluatie moet aantonen welke maatregelen werkelijk effect hebben gehad.
FWB
Federatie Wallonië-Brussel
Belangrijke domeinen kwamen aan bod, maar duurzame impact vraagt structurele verankering in beleid en praktijken.
FED
Federale maatregelen
De tussentijdse opvolging is nuttig, maar verouderd en geen volwaardige eindevaluatie van de impact.
VL
Vlaamse Gemeenschap en Vlaams Gewest
Geen vergelijkbaar plan in de vorige cyclus. De nieuwe Vlaamse bijdrage moet worden beoordeeld op additionaliteit, middelen, indicatoren en impact.
DG
Duitstalige Gemeenschap
Geen vergelijkbaar plan in de vorige cyclus. De evaluatie moet vertrekken van concrete engagementen, middelen, indicatoren en parlementaire opvolging.
Parlementaire toets
Parlementaire vragen vormen een aanvullende toets: kan de regering aantonen wat uitgevoerd is, welke middelen zijn ingezet, wat het resultaat is en wat wordt bijgestuurd?
Federaal
Vlaamse Gemeenschap en Vlaams Gewest
Wallonië
17 april 2023 ↗ · 11 december 2025 ↗ · 1 juli 2026 ↗ · 16 juli 2026 ↗
Federatie Wallonië-Brussel
24 september 2024 ↗ · 22 april 2025 ↗ · 4 november 2025 ↗ · 31 maart 2026 ↗
Brussel
Duitstalige Gemeenschap
Geen rechtstreekse parlementaire vraag over de Duitstalige bijdrage teruggevonden. Aanverwante opvolging, 19 maart 2026 ↗
7 lessen voor het nieuwe plan
1. Minder maatregelen, meer impact. Geef voorrang aan structurele verandering.
2. Elke maatregel moet operationeel zijn. Verantwoordelijke, partners, timing, budget en resultaat.
3. Meet impact, niet alleen activiteit. Meet wat daadwerkelijk verandert.
4. Continue en transparante monitoring. Maak vooruitgang en blokkades zichtbaar.
5. Betrek middenveld en betrokken mensen. Van ontwerp tot evaluatie.
6. Garandeer continuïteit. Een regeringswissel mag de opvolging niet resetten.
7. Pak structureel racisme aan. Werk ook aan regels, procedures, controles en toegang tot rechten.
OOK IN HET MEMORANDUM
Andere voorstellen uit het memorandum
Naast de 11 uitgelichte prioriteiten bevat het memorandum nog andere concrete voorstellen. Ook hier vergelijken we alleen met de reeds gepubliceerde onderdelen; wanneer Vlaanderen niet bevoegd is, beoordelen we de Vlaamse bijdrage niet.
01 — Structurele en meerjarige financiering van antiracistische organisaties
Wat vraagt de NAPAR Coalitie?
Zorg voor voldoende, toegankelijke, structurele en meerjarige financiering zodat organisaties expertise kunnen opbouwen, mensen duurzaam kunnen ondersteunen en het beleid kunnen opvolgen.
Wat staat er vandaag al?
Een transversale maatregel wil de toegang tot steunmogelijkheden voor middenveldactoren centraler ontsluiten. Ze garandeert echter noch het budgetvolume, noch de verdeling ervan, noch meerjarige en structurele financiering.
Onze beoordeling
De toegang tot informatie over steunmogelijkheden verbetert, maar de structurele stabiliteit van de financiering blijft onvoldoende gegarandeerd.
02 — Positieve acties en inclusief aanwerven in werk en overheid
Wat vraagt de NAPAR Coalitie?
Zet positieve acties en inclusieve aanwerving in als concrete hefbomen tegen structurele achterstelling op de arbeidsmarkt en binnen overheidsdiensten.
Wat staat er vandaag al?
De Vlaamse bijdrage bevat inclusietrajecten en aanwervingsinitiatieven, maar positieve acties, duidelijke doelgroepen, meetbare doelstellingen en een structureel preventiebeleid blijven volgens de analyse grotendeels afwezig.
Onze beoordeling
Er zijn aanknopingspunten, maar de structurele hefboom uit het memorandum blijft beperkt.
03 — Meer sociale woningen en voldoende terreinen voor woonwagenbewoners
Wat vraagt de NAPAR Coalitie?
Combineer de strijd tegen discriminatie op de woningmarkt met voldoende sociale woningen en aangepaste terreinen voor woonwagenbewoners.
Wat staat er vandaag al?
De Vlaamse bijdrage richt zich vooral op de private huurmarkt en een analyse van het bestaande beleid. Sociale huisvesting, de bredere huisvestingsbehoeften en terreinen voor woonwagenbewoners komen onvoldoende aan bod.
Onze beoordeling
Huisvesting is een van de domeinen waarop het plan nog belangrijke aanvullingen nodig heeft.
04 — Socio-economische hervormingen toetsen op onevenredige impact
Wat vraagt de NAPAR Coalitie?
Voorkom dat socio-economische hervormingen onevenredig zwaar wegen op groepen die al sterker blootstaan aan discriminatie en uitsluiting.
Wat staat er vandaag al?
De huidige analyse van de Vlaamse bijdrage identificeert geen algemene structurele impacttoets die dit principe systematisch toepast op socio-economische hervormingen.
Onze beoordeling
Deze aanbeveling is in de onderzochte onderdelen voorlopig niet herkenbaar als afzonderlijke hefboom.
05 — Verplicht preventiebeleid, gelijke toegang en objectieve studieoriëntatie in onderwijs
Wat vraagt de NAPAR Coalitie?
Veranker preventie tegen racisme, gelijke toegang tot kwaliteitsvol onderwijs, objectievere studieoriëntatie en een inclusiever lerarenkorps.
Wat staat er vandaag al?
De Vlaamse bijdrage bevat regelgeving, inspectie, meldpunten en acties in onderwijs. De analyse stelt tegelijk dat een proactief ondersteuningsaanbod voor scholen en voldoende middelen nog nodig zijn.
Onze beoordeling
Meerdere onderdelen zijn aanwezig, maar het geheel is nog niet als structureel preventiebeleid uitgewerkt.
06 — Interculturele bemiddeling en cultuursensitieve zorg
Wat vraagt de NAPAR Coalitie?
Maak zorg en welzijn toegankelijker via interculturele bemiddeling, expertise en structurele aandacht voor ongelijke toegang en behandeling.
Wat staat er vandaag al?
De Vlaamse bijdrage bevat acties rond cultuursensitieve zorg, toegankelijkheid en discriminatie in opleidingen en zorg.
Onze beoordeling
Er is duidelijke inhoudelijke aansluiting, maar interculturele bemiddeling is nog niet als brede structurele hefboom verankerd.
07 — Haatmisdrijven en strafbare haatspraak systematisch registreren en aanpakken
Wat vraagt de NAPAR Coalitie?
Zorg voor coherente registratie en een effectieve aanpak van haatmisdrijven en strafbare haatspraak.
Wat staat er vandaag al?
Deze materie behoort hoofdzakelijk tot de federale justitiebevoegdheden en kan dus niet vanuit de Vlaamse bijdrage worden beoordeeld. De vier transversale maatregelen vormen hierover evenmin een volledige justitiële actie.
Onze beoordeling
Geen beoordeling van de Vlaamse bijdrage. De bevoegde federale bijdrage moet nog worden onderzocht.
08 — Onafhankelijke controle op politiewerking via Comité P
Wat vraagt de NAPAR Coalitie?
Versterk de onafhankelijke controle op de politiewerking en evalueer Comité P, klachtenbehandeling, opleiding en rekrutering.
Wat staat er vandaag al?
Politie en Comité P vallen niet onder de Vlaamse bevoegdheden. De momenteel gepubliceerde delen bieden daarom geen basis om deze aanbeveling inhoudelijk te beoordelen.
Onze beoordeling
Geen beoordeling van Vlaanderen; wachten op de bijdrage van de bevoegde federale overheid.
WIE MOET HANDELEN?
Aanbevelingen per beleidsniveau
Racisme stopt niet aan taalgrenzen of bevoegdheidsverdelingen. Elk beleidsniveau beschikt over concrete hefbomen.
BE
Alle regeringen
Participatie, intersectionaliteit, proactieve handhaving …
FED
Federaal
Justitie, migratie, werk, politie …
REG
Gewesten
Wonen, arbeidsmarkt, economie …
COM
Gemeenschappen
Onderwijs, gezondheid, cultuur …
MEMORANDUM
Al onze voorstellen in één document
De 11 uitgelichte voorstellen vervangen het volledige memorandum van de NAPAR Coalitie niet.
